Trong bảng báo giá 412 triệu cho chung cư 78m2 của tôi ở Hà Nội, có đúng 1 dòng ghi rất ngắn: linh kiện tủ bếp để tùy. Đúng dòng đó khiến tôi phải liên hệ 4 nhà cung cấp khác nhau chỉ để chốt con số thật. Tôi làm nghề kiến trúc nội thất 9 năm, ngồi cả hai phía bàn: viết báo giá cho khách và tự đi xem báo giá cho căn nhà mình. Khi tìm hiểu thiết kế thi công nội thất chung cư, tôi hiểu ra chuyện đầu tiên không phải là tổng giá, mà là cách người ta ghi chi tiết.Một chữ tùy có thể gói từ 3 triệu đến 40 triệuTôi khởi đầu bằng cách điện cho bên đã lập báo giá đó. Họ đáp vui vẻ: tùy ngân sách anh. Thấy câu đó là tôi biết ngay mình đang bị vấn đề. Tôi lục ra 4 loại phụ kiện thật mà đơn vị hay sử dụng và chạy hỏi giá. Ray giảm chấn inox 304 hàng Đài bản phổ thông: tầm 180.000 đồng một cặp. Ray âm Hafele hàng chuẩn: 650.000 đến 850.000 đồng một bộ. Bản lề Blum loại êm: 90.000 đến 140.000 đồng một chiếc. Giá bát nâng hạ bản tốt: 1,2 đến 2,8 triệu một cái. Tính hết cho căn bếp khoảng 4m dài, chênh lệch giữa hàng bình dân và hàng tốt lên 25 đến 40 triệu. Cái buồn cười là tại cửa hàng linh kiện trên đường Nguyễn Xiển, món giống hệt bán đắt hơn tại xưởng tầm 15 đến 20 phần trăm vì phải qua cò. Vì sao người viết báo giá dụng ý để mơ hồ? Vì tổng chào giá sẽ nhìn thấp hơn 20 đến 30 triệu khi đem so bản ghi rõ chủng loại. Sau khi chuyện đó, tôi buộc bên lập báo giá ghi chi tiết mã sản phẩm và thời hạn bảo hành từng món vào phần đính kèm, chứ không để chữ tùy nào nữa.Mét dài, mét vuông hay mét khối đều là cái mẹo của người chưa đoĐúng một bộ tủ quần áo 2m x 2,4m, tôi chứng kiến 3 bên tính giá theo 3 kiểu khác nhau. Bên A tính theo mét dài mặt cánh, giá tầm 1,8 triệu một mét dài, ra xấp xỉ 4,3 triệu. Đơn vị B tính mét vuông thùng, đơn giá 2,4 triệu một mét vuông, nhân ra chừng 11,5 triệu. Bên C tính theo thể tích gỗ, báo 22,8 triệu. Khác biệt cho chính một sản phẩm: 18 triệu. Bản thân tôi lấy hình đo đạc tự tay vẽ và tính khối lượng gỗ thực: đúng khoảng 0,4m3, tính cả mặt tủ. Với giá gỗ MDF lõi chống ẩm tầm 4,5 đến 6 triệu một mét khối tấm, tiền gỗ thô của bộ tủ đó không tới 3 triệu. Phần kia là nhân công, phụ kiện, sơn, hao hụt và biên lợi nhuận. Nói thẳng, không kiểu tính nào sai về bản chất, nhưng kiểu nào cũng có thể bị đẩy giá lên cao nếu khách không hỏi cho rõ. Điều duy nhất tôi hay đặt ra hiện nay: đơn giá này tính trên đơn vị tính nào và nó đó đo bằng gì. Chỉ cần hai câu đó, phần lớn con số đều lộ ra độ thật của nó.Phần tôi luôn đánh dấu đỏ đầu tiên là dòng đặt cọc và tiến độ thanh toánĐơn vị thi công ở quận 7 mà tôi từng gật đầu đề xuất kế hoạch thanh toán 4 đợt. Đợt 1 lên đến 50 %, nghĩa là khoảng 150 triệu vào tay họ liền khi hình thi công chi tiết vẫn chưa xong. Bản thân tôi gần đi số đó khi hỏi họ cho xem tên gỗ sẽ dùng, họ lúng túng mơ hồ. Rủi ro rõ: khách đưa 150 triệu trước khi biết vật liệu nào sẽ dùng. Sau đó tôi chốt lại kiểu thanh toán an toàn mà tôi đã áp dụng cho căn của mình: 20 phần trăm khi chốt bản vẽ 3D, 30 phần trăm khi nhập xưởng, 30% khi lắp xong phần thô, 20% còn lại khi kiểm tra và có biên bản bảo hành. Mấu chốt chẳng nằm ở con số %, mà ở mốc gắn công việc được hoàn tất và kiểm chứng được. Trả tiền theo công đoạn thực chứ không theo lời hứa, mọi mâu thuẫn sau này sẽ dễ hơn rất nhiều lần.Quãng giữa hai lần ký và những câu hỏi tôi in ra dán trước mặtMột lần tôi suýt ký 1 báo giá 390 triệu vì mải xem con số tổng mà bỏ qua phụ lục. Ngay khi đó, tôi mở 1 tờ giấy đánh máy để cạnh bản báo giá. Chín câu hỏi cụ thể mà tôi hay hỏi:Ván dày bao nhiêu ly và bề dày nào cho thùng, bề dày nào cho cánh?Tên nhà sản xuất ván là gì, được chứng nhận phát thải mức nào?Loại keo dùng dán là keo gì, có loại an toàn không?Mã linh kiện cụ thể, không chỉ để hãng?Bao lâu bảo hành mỗi món và bảo trì định kỳ thế nào?Chính sách đổi trả nếu sai màu với mẫu đã chốt?Giải quyết ra sao khi chậm tiến độ, phạt bao nhiêu một ngày?Bên nào chịu chi phí dỡ đồ cũ và vận chuyển phế thải?Phát sinh gì khi trần thấp, ô cửa lệch hay tường không thẳng?Lỗi hay gặp nhất: hầu hết khách chỉ hỏi 3 câu đầu rồi ký. Thật ra, 6 câu còn lại mới là nơi tiền chảy ra. Bản thân tôi đã trả giá cho vài vụ như thế, nên hiện tại tôi nói thật lòng: xin đừng xem con số tổng trước tiên. Đọc phụ lục trước, sau đó mới tính lại. Nếu bạn sắp nhận 1 bảng báo giá mà có mục nào ghi chữ tùy, anh chị sẽ giải quyết nó thế nào?