Đêm cuối tháng 3, tôi ngồi trên nền căn hộ 68m2 ở Vinhomes Smart City, trần nhựa đã dỡ xong, điện thoại trong tay tôi bấm liền 4 tấm ảnh gửi cho bà chủ nhà. Chị ấy vừa ký hợp đồng trọn gói với một nhóm khác cách đó 48 tiếng. Tôi gửi để chị kịp nhận ra cái la phông mình đang trả tiền không có một thanh sắt nào đúng chuẩn chịu lực. Nói thẳng, tôi hành nghề 14 năm, ký thầu phụ đóng tủ, làm trần cho đủ nhóm chìa khóa trao tay ở Vinhomes, Masteri, Ecopark, nhưng chưa bao giờ tôi bắn ảnh tố kiểu này. Lần này thì gửi. Ai cũng thắc mắc vì sao tôi không chịu nhận gói 68m2 kia, nên tôi kể lại từ phía người giữ máy cắt, không phải phải từ phía người chào gói. Làm nội thất căn hộ theo gói là chuyện tôi gặp mỗi tuần, và tôi hiểu ra một điều rõ ràng: bán gói thì dễ, giữ máy cắt mới thấy ngại.Cái giao kèo chìa khóa trao tay tôi suýt ký mà chẳng dám kýĐầu tháng 3, một đơn vị trọn gói rủ tôi nhận thầu phụ cho một căn 68m2 ở Smart City. Bên đó đưa tôi bảng báo giá: 285 triệu cho tổng 68m2, tức là khoảng 4,2 triệu/m2. Tôi ngồi xuống đọc kỹ, và đáng ngờ ở chỗ cả bảng chỉ có 7 dòng: thợ mộc, thợ điện, thợ sơn, trần, sàn, đá, phụ kiện. Chẳng một dòng nào ghi chủng loại vật tư, chẳng có hồ sơ chi tiết từng phòng. Tôi không ký vì nhìn ra ba điểm sai ngay trên tờ giấy. Một, khối lượng gỗ MDF dán melamine ghi 42m2, nhưng tôi cộng tủ bếp, tủ áo, kệ tivi theo kích thước thực tế thì đã 61m2. Lệch 19m2 gỗ, nhân đơn giá khoảng 1,4 triệu/m2 là hơn 26 triệu chưa có chỗ nào nói rõ. Hai, tiền công thợ chiếm 38% toàn bộ gói, trong khi tiêu chuẩn thị trường tôi nắm khoảng 25-30%. Vống hơn 8% nghe thì nhỏ, nhưng trên 285 triệu là gần 23 triệu. Ba, mục "phụ kiện" 22 triệu không liệt kê một cái bản lề, ray kéo hay tay nâng nào của hãng gì. Với tôi, một mục ghi "phụ kiện" mà không có mã số sản phẩm nghĩa là chủ nhà đang mua một chiếc hộp không biết bên trong là gì. Tôi gọi lại bảo không nhận, bên đó nói tôi khó tính. Ừ, tôi khó thật, vì cầm máy cắt 14 năm thì khó tính là bản năng sống còn. Khi tìm hiểu thi công nội thất chung cư trọn gói, tôi khuyên chủ nhà một điều đầu tiên: đừng tin vào con số tròn, hãy bắt họ tách từng hạng mục theo khối lượng và mã vật tư.Tôi đi xem 11 căn hộ trọn gói đang thi công để tìm cái đang bị giấuHai tuần sau đó, tôi nhờ thăm 11 nhà trọn gói ở ba quận khác nhau, chụp lại 60 tấm ảnh. Lý do thật sự chẳng cao siêu: tôi muốn hiểu những gì gia chủ không bao giờ được thấy. Điều trước tiên là gỗ. Tôi để ý thấy khá nhiều tủ dùng MDF lõi xanh thay vì ruột đỏ chống ẩm, giá chênh khoảng 15-20%. Chủ nhà chẳng bao giờ mở cánh tủ soi vì ngại. Thứ hai là cạnh tủ. Dán cạnh 1mm thay vì 2mm, chỉ hơn nhau vài ngàn một mét dài, nhưng hai ly bền gấp hai lần. Thứ ba là ray bi. Tôi thấy ray bi giảm chấn gắn mác Hafele nhưng tháo ra thì logo in mờ, lực kém, tầm một năm là kêu. Đáng nhất là dây điện. Tôi gặp dây 1,5mm đi cho nguồn bếp từ. Bếp từ thường ăn tầm 4-5kW, sợi 1,5mm không gánh nổi. Một đội còn lấy keo silicon trắng gắn đè lên chỗ nối thay vì dùng keo chống mốc. Keo chống mốc đắt hơn khoảng 60-80 nghìn một tuýp, nhưng đội vẫn bớt, bởi thấy bằng mắt thường thì giống nhau. Tôi đếm lại: 9/11 căn có ít nhất một mục thay vật tư, 4/11 căn đã thanh toán đợt 3 mà chưa có bản vẽ hoàn công điện với nước. Gia chủ không lười, mọi người chỉ không đủ trang bị để kiểm tra. Điều buồn cười là suốt giao kèo trọn gói, người thi công cũng biết chuyện này, chỉ gia chủ là chẳng.Ba điều tôi luôn khuyên chủ nhà hỏi trước khi kýĐiều đầu tiên: xin bản vẽ shop drawing từng phòng trước khi đặt bút. Bản vẽ thi công là bản vẽ ghi rõ kích thước, số lượng, vị trí điện, nước, cách liên kết. Nếu bên nào chỉ đưa hình 3D long lanh mà không có shop drawing, đó là dấu hiệu họ không có kỹ thuật viên bóc số lượng, tức là gia chủ sẽ thanh toán theo cảm hứng của người bán. Câu hỏi thứ hai: hỏi rõ đơn giá vật tư theo thương hiệu và mã số sản phẩm. "Ray bi giảm chấn Hafele mã số 420.30.304" là một câu có thể soi. "Bộ bi giảm chấn loại tốt" thì không. Tôi từng thấy một bên viết "phụ kiện loại tốt" 18 triệu, đến lúc gắn thì bản lề không hãng, bộ nhựa rẻ. Điều thứ ba: đề nghị thỏa thuận thanh toán theo tiến độ nghiệm thu từng đợt 30-40-25-5 thay vì 50-45-5 như khá nhiều gói đang áp. Tỷ lệ 50-45-5 tức là chủ nhà trả 50% ngay khi không thấy cái tủ nào, rồi 45% khi sắp xong, năm phần trăm cuối lại bảo hành. Cái rủi ro là nếu nhóm bỏ giữa công trình, gia chủ mất gần hết quyền. Một chị chủ nhà ở Ecopark dùng ba điều này, buộc đơn vị bóc lại khối lượng rồi 4 đợt nghiệm thu. Kết quả qua 3 tháng làm, bà tiết kiệm được 34 triệu tiền phát sinh, con mình kiểm lại thấy đúng. Không phải chị trả giá giỏi, bà chỉ hỏi đúng thứ tự.Khoảnh khắc tôi phải chọn giữa nghiệp và cái gọi là chìa khóa trao tayHộ của bà chủ nhà mà tôi gửi 4 tấm ảnh là căn tôi vẫn thi công trần cho một nhóm chìa khóa trao tay. Trần thạch cao bên đó dựng chẳng có khung xương V20 chịu lực, chỉ dùng thanh U nhỏ bắt trực tiếp vào sàn bê tông. Với khối lượng trần cộng đèn và quạt trần, kiểu treo đó giữ được khoảng 2-4 mùa là nứt, có chỗ rơi từng mảng. Tôi đứng hai lựa chọn. Một là im im, vì tôi chỉ là thầu phụ, nhận 47 triệu cho mục của mình. Hai là báo cho gia chủ. Tôi chọn gửi ảnh. Hợp đồng thầu phụ 47 triệu bay luôn ngay hôm sau. Bên chìa khóa trao tay nói tôi phá miếng ăn của mọi người. Có thể. Nhưng nói thẳng, cái gọi là chìa khóa trao tay thực ra là một chuỗi thầu phụ chồng lên nhau: bên bán gói nhận toàn hợp đồng, rồi giao lại cho thầu phụ mộc, thầu phụ điện, thầu phụ sơn. Người bán gói hưởng chênh, người giữ máy ăn công rẻ hơn. Gia chủ chỉ nhìn một cái tên. Mình không phản đối chìa khóa trao tay. Làm gói giúp gia chủ đỡ phải tụ mười đội khác nhau, khỏi mệt cái chuyện phối hợp. Sai là tin vào một cái tên mà chẳng soi cái bàn tay đang cầm máy. Khi bạn đang ký một gói toàn thi công nội thất, hãy bỏ ra nửa tiếng soi bảng dự toán từng mục và hỏi ba điều tôi nói ở trên. Nếu bên nào nói vòng vo, bạn hiểu mình sắp gặp chuyện gì rồi đó.