Năm ngoái, tôi nhận làm một bộ bàn ghế gỗ óc chó cho một vị khách sành điệu. Ba tháng trời, tôi kỳ công từng chi tiết, từ đường vân cho đến góc cong. Lúc bàn giao, khách khen hết lời, chụp ảnh tung tăng. Nhưng cuối năm, ngồi lại với cuốn sổ, tôi sốc nặng: lô hàng đó gần như không có lãi. Chúng tôi tiêu quá nhiều công sức vào những chỗ khách chẳng bao giờ nhìn tới. Hôm nay tôi kể lại chuyện này vì tôi biết không chỉ mình tôi mắc bẫy. Nếu ai đó đang chạy một cơ sở sản xuất đồ gỗ, câu chuyện này sẽ khiến bạn suy nghĩ. Xưởng của tôi nằm trong làng nghề đã hơn 12 năm, và nó từng suýt chết vì những sản phẩm đẹp đến mức không ai trả nổi. thi công nội thất nhà phốCái bẫy của những đường cong hoàn mỹBộ bàn ghế đó tôi tự tay thiết kế những đường cong, rồi mài nhẵn từng góc khuất phía dưới mặt bàn. Chỗ mà ngay cả khi khách nằm xuống sàn cũng khó mà thấy được. Tôi tin khi đã làm nghề lâu, ai cũng có chút tự ái nghệ thuật. Tôi cố gắng biến mỗi sản phẩm thành một tác phẩm để đời. Nhưng sự thật là khách hàng của tôi, đa số là dân văn phòng, họ chỉ quan tâm đến mặt bàn, đến phòng khách, đến ấn tượng khi bạn bè ghé chơi. Họ không bao giờ lật ghế lên xem phần chân được mài nhẵn đến mức nào. Tôi ngộ ra số giờ công tăng gấp rưỡi so với sản phẩm tương tự, nhưng giá bán không thể tăng thêm. Người chơi đồ gỗ sẵn sàng trả cho vẻ đẹp họ nhìn thấy, chứ ít ai trả cho thứ họ không bao giờ chạm tới. Đó là lúc tôi tự vấn từng đường cong, từng chi tiết chạm khắc của mình. Điều tôi tự hỏi là: mình đang làm cho khách hay đang làm cho cái tôi của mình?Khi tôi ngừng khoe tay nghề với kháchCó một lần, một khách quen đặt một chiếc tủ quần áo đơn giản, kiểu dáng vuông vức, không cần họa tiết. Tôi thấy khó chịu vì nghĩ làm vậy thì quá đơn giản, không xứng tay nghề của mình. Rồi tôi tự tiện gắn vào vài đường chỉ nổi, mấy cái chân tủ hơi cong một chút cho 'có hồn'. Khách nhận hàng, không nói gì, nhưng đơn hàng tiếp theo họ đặt chỗ khác. Tôi chủ động liên hệ thì người ta nói thẳng: 'Tôi chỉ cần cái tủ để đồ, anh làm nó thành tác phẩm điêu khắc làm gì, vừa đắt vừa khó lau chùi.' Câu đó làm tôi tỉnh ngộ. Tôi nhận ra khách không trả tiền cho sự tự sướng nghệ thuật của mình, mà họ trả tiền cho đúng thứ họ đặt. Từ đó, tôi thay đổi cách báo giá. Thay vì gộp chung chi phí thiết kế sáng tạo vào giá thành sản phẩm nữa. Hiện tại tôi tách biệt phần 'thiết kế theo yêu cầu riêng' và phần 'sản phẩm đúng chuẩn'. Nếu ai đó yêu cầu thêm chi tiết độc lạ, họ phải trả thêm tiền cho bản vẽ. Điều buồn cười là từ ngày tôi ngừng khoe nghề, khách lại tin tưởng hơn, vì họ thấy tôi tôn trọng đúng nhu cầu của họ, chứ không phải tôn thờ cái tôi của tôi.Bài toán lãi trên từng mét vuông xưởngNói về chuyện làm ăn, tôi phải chia sẻ một phép tính mà trước đây tôi chẳng bao giờ để ý. Khu xưởng của tôi rộng hơn một trăm mét vuông, chia làm ba khu: một góc trưng bày hàng, một khu sản xuất chính, và một kho chứa nguyên liệu. Mỗi mét vuông xưởng phải tạo ra ít nhất ba triệu đồng doanh thu mỗi tháng thì mới đủ bù chi phí mặt bằng, điện nước, lương thợ và khấu hao máy móc. Đồ handmade tỉ mỉ thường chiếm diện tích lớn, nằm ở góc xưởng lâu hơn vì giá cao, ít người dám xuống tiền. Tôi có một chiếc ghế cà phê handmade, chạm khắc tinh xảo, phải trưng bày tám tháng trời mới bán được. Trong khi đó, lô ghế công nghiệp cùng kích thước, tôi làm theo kiểu 'đủ tốt', mặt ghế phẳng, chân vững, không hoa văn, bán hết trong hai tuần. Lợi nhuận từ món hàng bình thường gấp ba lần số lãi từ chiếc ghế handmade, mà công sức bỏ ra chỉ bằng một phần ba. Tôi nghiệm ra một sản phẩm 'đủ tốt' không có nghĩa là làm qua loa, mà là tập trung vào những điểm chạm, và quan trọng hơn là bán được mau lẹ. Vẻ đẹp hoàn mỹ mà người bán tự áp đặt chỉ làm chậm dòng tiền, trong khi vẻ đẹp vừa đủ lại giúp xưởng phát triển đều.Giờ tôi chọn vẻ đẹp vừa đủ cho xưởng sống khỏeSau cú suýt phá sản đó, tôi tự đặt ra ba câu hỏi phải trả lời trước khi bắt tay vào bất kỳ món đồ nào. Một: khách có thấy được chỗ này không? Hai: có ai từng hỏi về chỗ này không? Ba: nó có làm tăng giá trị sử dụng không? Nếu cả ba đều không thì tôi bỏ qua chi tiết đó, dù nó có đẹp đến mấy. Tôi bỏ thói cầu toàn việc biến mỗi sản phẩm thành một tuyệt tác. Bây giờ, khi tư vấn cho khách, tôi nói rõ ràng những điểm chạm cần đẹp như mặt bàn, tay nắm, chân tủ, còn những góc khuất thì làm gọn và chắc chắn. Tôi giải thích rằng gỗ óc chó có vân đẹp tự nhiên, không cần khắc thêm hoa lá gì cho tốn công, nhưng nếu họ thích cá tính thì tôi có thể làm phần chân tủ theo kiểu xoắn cổ điển. Kỳ lạ thay khách hàng mới của tôi, một người làm trong ngành xây dựng, sau khi nhận một kệ tivi đơn giản, đã nhận xét: 'Xưởng anh làm đồ đẹp không hoàn mỹ nhưng dùng thật sự rất vừa.' Nghe xong tôi cười, vì đó là lời khen mà trước đây tôi cho là chê. Từ lời giới thiệu đó, họ đặt thêm một bộ bàn ăn, rồi một chiếc giường, đơn hàng kéo dài đến tận bây giờ. Nhìn lại quãng đường đã qua, tôi chợt nhớ đến câu nói của một người thợ già: làm nghề mộc là làm bạn với gỗ, chứ không phải làm nô lệ cho cái đẹp. Bạn đang điều hành một xưởng sản xuất, hãy tự hỏi: món đồ cuối cùng bạn làm ra, có thực sự khiến bạn giàu lên, hay chỉ khiến bạn tự hào?