Tôi còn nhớ cái ngày chủ nhà gọi điện bảo tôi qua xem lại biệt thự vừa bàn giao. Vừa bước vào, anh chỉ tay lên trần nhà, nơi tôi đã dành hàng tuần bố trí hệ thống đèn âm trần với ánh vàng 3000K mà tôi tin là chuẩn nhất cho phòng khách. Anh nói thẳng: "Tôi thấy nó không sang. Đèn vàng nhìn như quán cà phê cũ." Tôi đứng hình. Tối đó, tôi về nhà, mở lại toàn bộ bản vẽ, ngẫm nghĩ rất lâu để hiểu vấn đề nằm ở đâu. Hóa ra tôi đã thiết kế ánh sáng theo đúng giáo trình, nhưng bỏ qua cảm xúc thật của người ở. Ánh sáng kỹ thuật chuẩn không đồng nghĩa thứ khiến chủ nhà thấy hạnh phúc. Từ vụ đó, tôi bắt đầu để ý cách từng gia đình sống trong biệt thự, họ ngồi đâu vào buổi tối, họ thích đọc sách ở góc nào, họ muốn khoe bộ sưu tập rượu ra sao. Thiết kế nội thất biệt thự, với tôi, giờ đây không còn là chuyện chọn sofa hay màu sơn nữa. Nó là câu chuyện về việc tạo ra những khoảng sáng tối khiến con người muốn trở về ngôi nhà của họ mỗi chiều.Ánh sáng là thứ duy nhất tôi thiết kế trước cả bố cục phòngMột lần khác, tôi nhận thiết kế một căn biệt thự 600m2 ở Phú Mỹ Hưng, nơi chủ nhà là một cặp vợ chồng đều trên 50 tuổi, con lớn đã ở nước ngoài. Họ không yêu cầu gì nhiều, chỉ nói: "Chúng tôi muốn buổi tối đi lại trong nhà mà không phải bật hết đèn." Có vẻ đơn giản nhưng thực hiện được điều đó, tôi phải chia ánh sáng thành nhiều tầng — một lớp chiếu sáng chung cho lối đi, đèn spotlight cho bức tranh treo tường, đèn đọc sách cho góc ghế bành. Tôi ngộ ra điều quan trọng nhất không phải là có bao nhiêu đèn, mà là người ta điều khiển chúng thế nào. Tôi bắt đầu dùng hệ thống dimmer và cảm biến thông minh, để mỗi tối chỉ cần chạm một nút là có kịch bản chiếu sáng khác nhau cho bữa tối, cho lúc xem phim, hay cho khi có khách. Kết quả là, bà chủ nhà nói với tôi rằng bà thấy ngôi nhà ấm áp hơn hẳn so với căn biệt thự trước đây của họ ở Hà Nội. Tôi hiểu rằng mình đã đi đúng hướng. Còn về chuyện thang máy trong nhà, tôi học được rằng đừng bao giờ tiết kiệm ngân sách ở những thứ chủ nhà chạm vào mỗi ngày. Với riêng tôi, khi nghiên cứu thiết kế nội thất biệt thự, điều đầu tiên là hãy đặt câu hỏi "ai sẽ sống ở đây và họ làm gì lúc 8 giờ tối" trước khi bàn đến chuyện màu sắc hay vật liệu. Tôi từng chứng kiến không ít căn biệt thự đẹp như tạp chí, nhưng chủ nhà lại chỉ dùng phòng bếp vì phòng khách quá rộng và trống trải, chẳng có lý do gì để ngồi lại.Vật liệu tự nhiên không phải là câu trả lời cho mọi thứNgành thiết kế đang cuồng đá tự nhiên và gỗ óc chó. Tôi cũng từng bị cuốn theo, cho đến khi một dự án ở The Venica khiến tôi phải xem lại. Chủ nhà, một kiến trúc sư đã về hưu, không đồng ý dùng đá marble cho mặt bếp vì ông bảo "nhìn lạnh như phòng mổ". Ông ấy chọn một loại bê tông mài với màu xám tro, kết hợp với gỗ tần bì sơn mờ. Lúc đầu tôi hơi nghi ngờ, nhưng khi hoàn thiện, không gian đó có một vẻ đẹp rất lạ: vừa thô mộc vừa hiện đại, và quan trọng là ông ấy dùng nó mỗi ngày. Tôi nghiệm ra rằng vật liệu đắt tiền chỉ có giá trị khi nó phù hợp với lối sống của gia chủ. Một người không bao giờ nấu ăn thì cần gì mặt bếp bằng đá cẩm thạch? Thay vào đó họ cần một quầy bar để pha chế và một khoảng không gian để tiếp chuyện bạn bè. Tôi có lần thiết kế sai khi nhồi nhét quá nhiều tủ gỗ sồi vào phòng thờ, làm căn phòng vốn đã nhỏ càng thêm nặng nề. Họ tốn thêm gần 100 triệu để tháo dỡ và làm lại. Bài học tôi rút ra là: hãy để vật liệu tự nhiên xuất hiện ở những nơi tay người hay tiếp xúc, như tay vịn cầu thang, mặt bàn trà, còn những bề mặt ít đụng tới thì cứ mạnh dạn dùng vật liệu nhân tạo cho dễ vệ sinh và bền màu. Nói thẳng, khách hàng của tôi ở phân khúc cao cấp thường không thiếu tiền, nhưng họ thiếu thời gian để lau chùi đá tự nhiên mỗi tuần. Một bản vẽ ra hồn là phải tính đến chuyện ai sẽ dọn dẹp ngôi nhà đó sau khi hết buổi tiệc.Bố trí không gian là chuyện của hiện trường chứ không phải bản vẽMột quy tắc tôi đặt ra cho mình từ năm thứ ba hành nghề: không bao giờ coi là xong khi chưa đứng trong không gian thật. Nhiều chi tiết chỉ nhìn ra khi bạn đứng tại chỗ. Ví dụ, một lần tôi thiết kế phòng ngủ chính cho một cặp vợ chồng, tôi đặt giường quay ra cửa sổ vì view sông rất đẹp. Vậy mà khi tôi quay lại vào lúc 5 giờ chiều, tôi nhận thấy nắng tây chiếu thẳng vào giường, nóng không chịu nổi, dù đã có rèm. Cuối cùng tôi phải xoay hướng giường, chấp nhận đặt TV ở vị trí khác, và thêm một vách ngăn để vừa có sáng vừa không bị nóng. Những lỗi như vậy nếu không đi thực tế thì thiết kế có đẹp đến mấy cũng hỏng. Cũng vì thế, tôi luôn dành ít nhất ba buổi khảo sát hiện trường trước khi vẽ bất kỳ phối cảnh nào. Buổi sáng để đo đạc, buổi thứ hai để quan sát hướng nắng, gió, và một buổi tối để xem hệ thống đèn đường và nhà hàng xóm có lọt vào tầm nhìn hay không. Hơi quá mức nhưng chính những chi tiết đó quyết định sự thành bại giữa một căn biệt thự đẹp trên ảnh và một căn biệt thự đáng sống. Tôi từng gặp một đồng nghiệp thiết kế phòng chiếu phim trong tầng hầm mà quên mất việc chống ẩm cho tường, kết quả là sau một mùa mưa, toàn bộ ghế sofa bị mốc, chủ nhà phải bỏ đi gần 200 triệu. Chính vì vậy trong hợp đồng thiết kế của tôi luôn có điều khoản về việc khảo sát độ ẩm, hệ thống thoát nước và vị trí hộp điện trước khi bắt tay vào làm. Khách hàng lúc đầu thấy phiền, nhưng đến khi bàn giao họ đều hiểu vì sao tôi làm vậy.Lời khuyên cuối cho ai sắp làm biệt thự: đừng vội chọn nội thấtNếu bạn đang có ý định làm biệt thự, có lẽ bạn đang phân vân giữa hàng tá mẫu sofa, bàn ăn, hệ tủ bếp từ các tạp chí hoặc Pinterest. Tôi xin nói thật: đừng mua bất cứ thứ gì trước khi bạn đã có bản vẽ bố trí mặt bằng hoàn chỉnh. Tôi từng chứng kiến chủ nhà tự mua một bộ bàn ăn 8 ghế từ Italy chỉ vì thấy đẹp, nhưng đến khi bố trí vào phòng thì nó choán hết lối đi lại, thành ra phải bán lại với giá nửa vời. Thay vì vậy, hãy bắt đầu từ việc xác định số người sống trong nhà, tần suất đón khách, và những hoạt động chính diễn ra từng không gian. Có được điều đó, việc chọn sofa bao nhiêu chỗ, bàn trà to hay nhỏ, hay tủ rượu đặt ở đâu sẽ rõ ràng hơn nhiều. Một điểm nữa là đừng quên ngân sách cho phần thô và hệ thống kỹ thuật: điện, nước, điều hòa, thông gió. Tôi ước tính, phần này thường chiếm 30-40% tổng chi phí xây dựng một căn biệt thự, nhưng nhiều người chỉ chú ý đến nội thất rồi sau đó kẹt tiền, phải cắt giảm vật liệu ốp lát hoặc hệ thống xử lý nước. Mà hệ thống đó mà hỏng thì có đẹp đến mấy cũng khó chịu mỗi ngày. Cuối cùng, tôi muốn hỏi bạn: bạn đã bao giờ bước vào một ngôi nhà sang trọng mà vẫn thấy bồn chồn, không biết ngồi ở đâu, không biết ánh mắt nên hướng về phía nào chưa? Nếu đã từng, bạn sẽ hiểu vì sao tôi viết bài này. Và nếu bạn chưa từng, thì hãy tin tôi, một bản thiết kế tốt sẽ giúp bạn tránh được điều đó. thiết kế nội thất biệt thự chính là nơi tôi ghi chép lại những bài học như thế này, để mỗi lần bắt đầu một dự án mới, tôi lại đọc lại và tự nhắc mình: người ta sống trong nhà chứ không phải sống trong ảnh render.