Tháng đầu mở xưởng gỗ ở Bình Dương, tôi nhận đơn năm mươi chiếc ghế ăn cho một quán cà phê, báo giá 1,2 triệu/chiếc. Trừ ra gỗ, keo, nhân công, tiền điện, tôi còn lời đúng 80 nghìn một chiếc, chưa tính những ngày tôi phải tự vẽ kỹ thuật và đi mua phụ kiện. Nghe qua, ai cũng bảo thủ công là đắt, nhưng tôi thấy cái đắt ấy chẳng phải từ chỗ người thợ hét giá, mà nằm ở hàng loạt khoản phí ngấm ngầm mà người mua không bao giờ thấy được. Bài viết này tôi ghi lại để anh em thợ ngộ ra vì sao đồ gỗ thủ công có giá cao, và tại sao chớ nên cạnh tranh theo kiểu phá giá. Khi tìm hiểu thiet ke nha dep, việc đầu tiên là nắm rõ sản phẩm đó được làm bởi tay thợ hay công nghiệp hóa, bởi khoảng cách về chi phí không đơn thuần là vật liệu.Cái giá của đường cong mà máy CNC không làm nổiTôi nói thật, điều khiến một chiếc ghế tăng giá lên nhiều lần không đến từ miếng gỗ to hay nhỏ, mà nằm ở những chỗ uốn lượn mà máy CNC bó tay. Có lần làm chiếc bàn cho một vị khách ở Thủ Đức, đòi chân ghế bo cong theo kiểu thời Pháp. Nghe thì đơn giản, nhưng muốn bẻ cong một thanh gỗ óc chó dài 45cm, thợ phải hấp hơi, uốn từ từ trong 3 ngày, rồi chờ 7 ngày cho gỗ định hình. Khi làm, phần trăm hư hại lên đến 15% kể cả thợ giỏi, còn làm cho kịp tiến độ thì hỏng gần nửa. Bàn mặt ghép từ nhiều thanh cũng chẳng khác gì: khách thấy các thanh gỗ liền lạc đến mức nhìn như nguyên miếng, nhưng muốn được cái sự khít ấy, tôi phải chọn từng thanh cùng vân, phơi khô đến độ ẩm 8%, rồi ghép bằng keo chuyên dụng và siết kẹp nguyên ngày. Mỗi lần hỏng một tấm ghép do vênh, thành ra đổ tiền qua cửa sổ. Chưa quên chuyện khách yêu cầu giảm giá 30%, tôi đồng ý nhưng đổi gỗ từ óc chó Mỹ cao su ghép. Hậu quả, sau 6 tháng khách phải đập đi làm lại vì vênh hết cả mặt. Từ đó, tôi không bao giờ nhận làm đơn hời hợt, vì cái giá phải trả đắt hơn số tiền tiết kiệm lúc đầu.Một mối nối giấu kín tốn công gấp ba lần mối nối lộ raVới đám thợ mộc chúng tôi, có một câu cửa miệng: mộng âm giấu mặt tốn công gấp nhiều lần mối nối lộ ra. Tôi từng đóng tủ bếp cho một nhà phố ở quận 7, người mua bật đèn pin rọi vào góc khuất dưới vòi rửa. Tôi tự tin vì đã soi từng chi tiết, vậy mà người ta chỉ thẳng chỗ ráp có khe hở 0.5mm. Phải công nhận 0.5mm mắt thường không thấy nổi, nhưng khách đã soi thì tôi phải chịu. Đành phải, tôi gỡ cả mảng hông ra, làm lại từ đầu, mất trọn ba buổi và tao thêm một khoản phí chẳng biết đòi ai. Bài học đắt giá là: người mua tinh mắt chấp nhận trả cho chỗ thấy được, còn thợ giỏi ăn tiền ở phần giấu kín. Chính vì thế, tôi không bao giờ nhận tủ kém chất lượng dù ai cũng ngạc nhiên. Loại tủ ván ép bọc melamine làm trong 2 ngày, thế nhưng độ bền tầm ba bốn năm là bong cạnh, còn tủ mộng âm của tôi dùng ba chục năm vẫn ngon. Ngẫm lại, cái khoản đắt hơn 200 nghìn ban đầu cực kỳ rẻ nếu trải dài suốt vòng đời sản phẩm.Chất liệu pha keo không nhìn bằng mắt mà nhìn bằng thời gian sử dụngNgười ngoài nghề hay hỏi tôi: làm thế nào nhận ra một tấm ván chất lượng hay không. Nói thẳng: không thể soi bằng mắt, mà phải nhìn bằng thời gian. Có lần, tôi mua gỗ từ hai nhà cung cấp để làm bộ bàn ghế cho khách. Một mẻ dùng loại keo công nghiệp thường, mẻ kia dùng keo chống ẩm. Sau 4 tháng, cả hai trông y hệt nhau, không tì vết gì. Đến lúc, tôi mang ra sân phơi nắng 3 ngày để kiểm tra độ bền. Chuyện gì đến cũng đến: loại keo rẻ bong ra từng mảng, tấm dùng keo tốt vẫn lành lặn. Đó là chưa kể, chi phí ẩn trong từng món đồ không dừng ở keo: hao hụt gỗ khi pha phôi, thời gian chờ keo khô 45 phút so với keo thường thì khô tức thì, rồi chi phí vận hành hệ thống hút bụi không nghỉ. Thử làm một phép so sánh: loại bàn sồi dán công nghiệp, nếu bán rẻ hơn 2 triệu, thì gần như chắc chắn phải hy sinh loại keo, phẩm gỗ và chỉ dùng được dăm ba năm dưới khí hậu nóng ẩm miền Nam. Cho nên, mỗi lần tôi chào một chiếc bàn giá 7 triệu, đừng vội bảo đắt, mà nên hỏi tôi chờ keo khô mấy tiếng, rồi tự tính sự chênh lệch nằm ở đâu.Ba lần tôi trả hàng vì bản vẽ không khớp phòng thực tếTrớ trêu nhất trong nghề của tôi không phải là gỗ, mà là những lần bản vẽ đẹp mê hồn nhưng để vào ngôi nhà thực thì không dùng được. Lần đầu tiên, tôi sản xuất trọn bộ sofa góc đúng kích thước khách đưa cho phòng khách rộng 20m2. Cứ nghĩ dễ ợt, ai ngờ phòng có trần thấp, ghế tựa vào là che mất cửa. Khách ngồi im, tôi cũng muốn độn thổ. Chuyện tiếp theo, một cái tủ rượu nhìn phong cách lắm nhưng chân tường nhà khách không vuông, thế là tủ bị hở sáng rõ, chẳng khác gì đồ bỏ đi. Lại phải khiêng về xưởng, sửa chữa chân đế thêm 2 ngày. Lần ba, đóng bàn dài cho tám ghế nghe theo sở thích thuần túy của khách, nhưng bếp chỉ rộng 4m2, đến mức chủ nhà đành sang tay vì không thể bày bàn. Ba vụ đó, không lần nào lỗi kỹ thuật, nhưng tôi quên mất không gian thực tế và không lường được lỗi trước khi gỗ thành hình. Sau ba lần đó, tôi thu phí khảo sát riêng dù ban đầu khách la làng. Tôi giải thích: đồ thủ công đắt không chỉ vì gỗ ngon, keo tốt, mà vì người thợ phải trả giá cho những sai lầm ở phần khuất sau bức tường. Giả sử bạn có ý định đặt một món nội thất, tôi khuyên thật lòng: đừng xem phí thiết kế là thừa, bởi nó rẻ hơn nhiều lần so với khoản tiền sửa sai sau này. Với người anh em thợ, hãy đo tường, đo trần, đo cả ánh nắng trước khi bắt tay vào thiết kế, rồi hãy tự vấn: liệu mình đã tính phí cho những đêm thức trắng khi mộng không khớp chưa?